برق در صنعت هوش مصنوعی تعیین‌کننده می‌شود؛ چین از آمریکا جلو می‌زند

بر اساس آماری که اواخر ماه گذشته اداره ملی انرژی چین منتشر کرد، چین از سال ۲۰۲۱ تاکنون مجموع ظرفیت تولید برق تازه‌ای که ساخته، از کل ظرفیتی که آمریکا در تمام تاریخش اضافه کرده بیشتر است. چین فقط در سال گذشته ۵۴۳ گیگاوات ظرفیت جدید به شبکه اضافه کرده است

گلوگاه هوش مصنوعی چیزی نیست جز برق

BloombergNEF در سناریوی پایه «گذار اقتصادی» برآورد می‌کند چین طی پنج سال آینده بیش از ۳.۴ تراوات به ظرفیت تولید برق خود اضافه کند؛ رقمی که تقریباً شش برابر افزایش پیش‌بینی‌شده برای آمریکا است. چنین جهشی به چین کمک می‌کند راحت‌تر رشد تقاضای برق، به‌ویژه از سوی مراکز داده، را مدیریت کند؛ تقاضایی که با گسترش هوش مصنوعی با سرعت بالا می‌رود.

ایلان ماسک در گفت‌وگویی با مدیرعامل BlackRock در مجمع جهانی اقتصاد در ۲۲ ژانویه گفت گلوگاه اصلی توسعه هوش مصنوعی در نهایت «برق» است. او هشدار داد به‌زودی، شاید حتی تا پایان همین سال، تعداد تراشه‌های تولیدشده از ظرفیتی که بتوان آن‌ها را روشن و به کار گرفت جلو می‌زند؛ البته به جز در چین. ماسک که مدیرعامل Tesla است و xAI او در آمریکا در حال ساخت مراکز داده است، رشد تولید برق در چین را «بسیار چشمگیر» توصیف می‌کند.

این گفته‌ها با دیدگاه جنسن هوانگ، مدیرعامل Nvidia هم همخوان است. او نیز معتقد است دسترسی به برق می‌تواند یکی از عوامل تعیین‌کننده در رقابت هوش مصنوعی میان آمریکا و چین باشد. هوانگ در رویدادی که ماه دسامبر به میزبانی مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا (CSIS) برگزار شد، رقابت‌پذیری در AI را به یک کیک پنج‌لایه تشبیه کرد: انرژی، تراشه‌ها، زیرساخت، مدل‌ها و کاربردها. او تأکید کرد در ابتدایی‌ترین لایه، یعنی انرژی، چین در مقیاس ملی تقریباً دو برابر آمریکا ظرفیت و دسترسی انرژی دارد.

بر اساس برآوردهای BloombergNEF، در آمریکا مراکز داده بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰ حدود ۳۸ درصد از رشد تقاضای برق را رقم می‌زنند، در حالی که این سهم در چین نزدیک به ۶ درصد برآورد شده است. همچنین پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به ۷ درصد از کل مصرف برق آمریکا به مراکز داده برسد؛ در چین این نسبت حدود ۲ درصد خواهد بود.

چین جلوتر از آمریکل در توسعه و سرمایه‌گذاری برق 

در چین که مصرف برق سال گذشته به بالاترین سطح تاریخی رسید، روند افزایش ظرفیت تولید همچنان با سرعت ادامه دارد. این کشور همزمان سرمایه‌گذاری بزرگی روی منابع تجدیدپذیر مثل خورشیدی و بادی انجام می‌دهد و در کنار آن، نیروگاه‌های زغال‌سنگ، هسته‌ای و گازی را هم توسعه می‌دهد. انتظار می‌رود ظرفیت برق خورشیدی چین امسال برای نخستین بار از ظرفیت زغال‌سنگ جلو بزند؛ هرچند نیروگاه‌های تجدیدپذیر تازه وارد مدار، معمولاً نسبت به نیروگاه‌های سوخت فسیلی با ضریب بهره‌برداری پایین‌تری کار می‌کنند.

در آمریکا، رشد ظرفیت تولید برق با سرعت چین پیش نمی‌رود. این در حالی است که پس از نزدیک به دو دهه رشد تقریباً ثابت تا اوایل دهه ۲۰۲۰، تقاضای برق دوباره جهش پیدا کرده است. نیازهای تازه، به‌ویژه از سمت هوش مصنوعی، موجی از برنامه‌ریزی برای ساخت نیروگاه‌های گازسوز را ایجاد کرده، اما راه‌اندازی نیروگاه‌های جدید در آمریکا معمولاً سال‌ها زمان می‌برد؛ هم به دلیل روندهای مقرراتی پیچیده‌تر و هم به خاطر گلوگاه‌های زنجیره تأمین. از سوی دیگر، مخالفت دونالد ترامپ با انرژی‌های تجدیدپذیر باعث شده بخشی از پروژه‌های انرژی پاک یا لغو شوند یا با تأخیر پیش بروند.

مایکل دیویدسون، استاد دانشگاه UC San Diego که سیاست انرژی آمریکا و چین را بررسی می‌کند، می‌گوید دولت فدرال عملاً با دشوار کردن مسیر توسعه، به منافع خودش آسیب می‌زند؛ چون اجازه نمی‌دهد انرژی‌های تجدیدپذیر با روندی ساده‌تر و سریع‌تر وارد مدار شوند و به تقاضای رو به رشد مراکز داده پاسخ دهند.

به گفته مدیر ارشد شرکت مشاوره‌ای The Lantau Group در شانگهای، اتصال دیتاسنترهای جدید به شبکه برق در چین عملاً مسئله‌ای نیست و مانعی ایجاد نمی‌کند. هم‌زمان تحلیلگران Goldman Sachs نیز برآورد کرده‌اند چین تا سال ۲۰۳۰ احتمالاً به ظرفیت مازاد برقی دست می‌یابد که بیش از سه برابر کل تقاضای دیتاسنترها در جهان است؛ در حالی که آنها هشدار می‌دهند نبود ظرفیت مشابه در آمریکا می‌تواند به گلوگاهی جدی برای توسعه بیشتر دیتاسنترها در این کشور تبدیل شود.

سامانتا گروس از موسسه Brookings می‌گوید نگرانی درباره دسترسی به برق باعث شده در آمریکا عملاً به عامل اصلی محدودکننده رشد توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی تبدیل شود. به همین دلیل هم صنعت هوش مصنوعی مدام از «انتظار برای تامین برق» حرف می‌زند؛ چون مسئله تعیین‌کننده برای آن‌ها کمبود تراشه نیست، بلکه در دسترس بودن برق کافی است. او اضافه می‌کند در چین، سهم هوش مصنوعی از کل تقاضای برق احتمالاً کمتر از آمریکا خواهد بود، چون بخش‌های پرمصرف دیگری مثل صنعت و خودروهای برقی تا سال ۲۰۳۰ مصرف برق را با سرعت بیشتری افزایش می‌دهند.