هوش مصنوعی ۶۱ درصد از سرمایه‌گذاری خطرپذیر جهانی در ۲۰۲۵ را از آن خود کرد

به گزارش اکوایران- بر اساس تازه ترین یادداشت سیاستی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) که بر داده های رصدخانه OECD.AI و پایگاه داده Preqin استوار است، سرمایه گذاری خطرپذیر (VC) در سال های اخیر به یکی از محرک های اصلی شتاب هوش مصنوعی تبدیل شده است. دلیلش این است که هزینه های سنگین توسعه آموزش و رساندن مدل ها به مرحله تجاری را در ابتدای مسیر تامین می کند و به شرکت ها کمک می کند محصولات خود را سریع تر نهایی کنند و زودتر به بازار برسانند. این نقش پس از موج هوش مصنوعی مولد از اواخر ۲۰۲۲ پررنگ تر شده است.

این گزارش تاکید می کند که سرمایه گذاری خطرپذیر پایه علمی هوش مصنوعی را ایجاد نکرده و این پایه ها طی دهه ها و عمدتا با سرمایه گذاری های دولتی شکل گرفته اند. با این حال همین سرمایه گذاری ها سرعت گسترش و فراگیری هوش مصنوعی را به شکل معنی داری افزایش داده اند. در عین حال سرمایه گذاری خطرپذیر تنها بخشی از یک اکوسیستم بزرگ تر تامین مالی است که در آن سرمایه گذاران داخلی و خارجی، بخش عمومی و خصوصی، سرمایه گذاری های شرکتی و نیز جریان هایی مانند سرمایه گذاری مستقیم خارجی و ادغام و تملیک نقش دارند.

سهم هوش مصنوعی از VC طی ۳ سال دو برابر شد

طبق گزارش، سرمایه گذاری خطرپذیر در شرکت های هوش مصنوعی طی یک دهه رشد کم سابقه ای داشته و ارزش سالانه آن از ۸.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۲ به ۲۵۸.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است. در سال ۲۰۲۵، هوش مصنوعی به تنهایی ۶۱ درصد از کل ارزش سرمایه گذاری خطرپذیر جهان را جذب کرده است. این در حالی است که سهم آن در سال ۲۰۲۲ حدود ۳۰ درصد بود و طی سه سال تقریبا دو برابر شده است.

هم زمان، کل بازار سرمایه گذاری خطرپذیر جهان پس از اوج گیری در سال ۲۰۲۱ که از ۸۰۰ میلیارد دلار عبور کرد، افت کرده و در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۲۷.۱ میلیارد دلار رسیده است. یعنی نزدیک به ۴۷ درصد کمتر از سطح سال ۲۰۲۱. با وجود این افت کلی، سرمایه گذاری خطرپذیر در هوش مصنوعی دوباره نقش محرک اصلی بازار را ایفا کرده است. این سرمایه گذاری که در سال ۲۰۲۱ به ۲۵۷.۳ میلیارد دلار رسیده بود، تا سال ۲۰۲۳ به ۱۲۳.۶ میلیارد دلار کاهش یافت اما بین ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۰۹ درصد رشد کرد و عملا به سطح سال ۲۰۲۱ بازگشت و به ۲۵۸.۷ میلیارد دلار رسید.

رشد  ۵  برابری تامین مالی هوش مصنوعی مولد از VC 

در بخش هوش مصنوعی مولد نیز پس از عرضه ChatGPT در اواخر ۲۰۲۲، موج تازه ای از تامین مالی شکل گرفت. سرمایه گذاری خطرپذیر در این حوزه از ۲.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ به ۱۵.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ جهش کرد و سهم آن از کل سرمایه گذاری خطرپذیر هوش مصنوعی از ۲ درصد به ۱۲ درصد رسید. این روند در سال ۲۰۲۵ ادامه پیدا کرد و سرمایه گذاری در شرکت های هوش مصنوعی مولد به ۳۵.۳ میلیارد دلار رسید. رقمی که اکنون بیش از ۱۴ درصد از کل سرمایه گذاری خطرپذیر در هوش مصنوعی را تشکیل می دهد.

طبق تعریف، سرمایه‌گذاری خطرپذیر مرحلهٔ اولیه، سرمایه‌ای است که در نخستین گام‌های مسیر به استارتاپ‌ها تزریق می‌شود تا هزینه‌های آغاز کار و رشد ابتدایی آن‌ها را تأمین کند. در دهه گذشته، این بخش به طور نسبتا ثابت حدود یک چهارم ارزش کل سرمایه گذاری VC در هوش مصنوعی را تشکیل داده است.

البته سهم مرحله اولیه در سال ۲۰۲۱ به پایین ترین سطح رسید که احتمالا به فضای نامطمئن دوران کرونا و تمایل سرمایه گذاران به شرکت های جاافتاده تر مربوط بود. با این حال، سهم مرحله اولیه از نظر تعداد معاملات در پنج سال اخیر رشد کرده و در سال ۲۰۲۵ به رکوردی بالاتر از ۷۵ درصد رسیده است.

سهم ۲۵ درصدی تنها ۵ مگادیل در سال ۲۰۲۵ 

دلیل اینکه با وجود این فراوانی، سهم مرحله اولیه در ارزش کل چندان بالا نمی رود، بزرگ شدن سرمایه گذاری های مراحل بعدی و افزایش مگادیل‌ها است. در سال ۲۰۲۵ میانگین هر معامله مرحله اولیه حدود ۱۱.۸ میلیون دلار بوده، در حالی که میانگین معاملات مراحل بعدی حدود ۱۳۱ میلیون دلار ثبت شده است. به همین علت، مرحله اولیه در سال ۲۰۲۵ فقط ۱۴ درصد از مگادیل های هوش مصنوعی را تشکیل داده است، آن هم در میان معاملاتی که مرحله آن‌ها مشخص بوده است.

در سال ۲۰۲۵ بیش از نیمی از کل سرمایه گذاری خطرپذیر در آمریکا، بریتانیا، اسرائیل و کانادا به شرکت های هوش مصنوعی رسیده است. در چین اما سهم هوش مصنوعی رشد پرشتابی نداشته و روند آن یکنواخت تر بوده است، چون در همین حین سرمایه گذاری خطرپذیر در حوزه های غیرهوش مصنوعی مانند انرژی، مواد خام، خدمات عمومی و نیز جابه جایی و خودروهای خودران افزایش پیدا کرده است. گزارش همچنین نشان می دهد چند معامله بسیار بزرگ می تواند خیلی سریع تصویر یک کشور را عوض کند. برای نمونه در بریتانیا سه معامله بزرگ با شرکت های هوش مصنوعی به ارزش مجموع ۶.۷ میلیارد دلار انجام شده که حدود نیمی از کل سرمایه ورودی به VC هوش مصنوعی این کشور در سال ۲۰۲۵ را تشکیل داده است.

از نظر جریان سرمایه بین کشورها، در سال ۲۰۲۵ آمریکا و اتحادیه اروپا در قالب EU27 دریافت کننده خالص سرمایه گذاری خطرپذیر در هوش مصنوعی بوده اند، یعنی شرکت های هوش مصنوعی در این مناطق پول بیشتری جذب کرده اند نسبت به سرمایه ای که سرمایه گذاران داخلی آنها به بیرون برده اند. در این میان آمریکا با فاصله زیاد مهم ترین مقصد سرمایه بین المللی است. از نظر ارزش کل معاملات VC هوش مصنوعی نیز آمریکا سهم غالب را دارد و ۷۵ درصد معادل ۱۹۴ میلیارد دلار را به خود اختصاص داده است. پس از آن EU27 با ۶ درصد معادل ۱۵.۸ میلیارد دلار قرار می گیرد و چین با ۵ درصد معادل ۱۳.۹ میلیارد دلار و بریتانیا با ۵ درصد معادل ۱۳.۸ میلیارد دلار در رتبه های بعدی هستند. از نظر تعداد معاملات هم آمریکا و چین روی هم حدود ۵۵ درصد از کل معاملات ورودی جهان را تشکیل می دهند.

در نهایت، گزارش تاکید می کند نسبت سرمایه گذاری خطرپذیر به تولید ناخالص داخلی در کشورهای اصلی معمولا کمتر از ۱ درصد است. این نسبت از سال ۲۰۱۲ به تدریج بالا رفته اما در سال ۲۰۲۲ پس از جهش سال های قبل کاهش داشته است. تا سال ۲۰۲۴ اسرائیل و آمریکا بالاترین نسبت VC به GDP را داشته اند و این رقم کمی کمتر از ۰.۴ درصد بوده است. بعد از آنها بریتانیا و کانادا قرار می گیرند. با توجه به رشد چشمگیر سرمایه گذاری در سال ۲۰۲۵ احتمال می رود این نسبت در سال ۲۰۲۵ نیز افزایش پیدا کرده باشد.

بیش از ۴۲ درصد سرمایه‌گذاری سال ۲۰۲۵ مخصوص زیرساخت فناوری اطلاعات 

هوش مصنوعی فقط از سرمایه گذاری خطرپذیر نیرو نمی گیرد بلکه خودش هم شیوه کار صندوق ها و تصمیم گیری سرمایه گذاران را تغییر می دهد و یک چرخه تقویتی شکل می دهد. از یک سو ابزارهای هوش مصنوعی می توانند کارایی سرمایه گذاران را بالا ببرند و از سوی دیگر سرمایه VC سرعت توسعه و به کارگیری همین فناوری ها را بیشتر می کند. در چنین شرایطی سیاست گذاران می توانند از این روند برای هدایت سرمایه به سمت محصولات و شرکت های نوآور و در عین حال قابل اعتماد استفاده کنند.

در عمل، هوش مصنوعی می تواند بخش زیادی از فرایند بررسی پیش از سرمایه گذاری را خودکار کند و در زمان کوتاه حجم بزرگی از داده های مالی و بازار را تحلیل کند. ابزارهای پردازش زبان طبیعی نیز قادرند اسناد حقوقی فایل های ارائه به سرمایه گذار و اخبار را سریع مرور کنند و ریسک ها و فرصت های مهم را برجسته کنند. علاوه بر این، اگر این سیستم ها با داده های متوازن و نماینده آموزش ببینند می توانند بخشی از سوگیری های انسانی را کاهش دهند و ارزیابی بنیان گذاران و تیم ها را عینی تر و منصفانه تر کنند.

سرمایه‌گذاری خطرپذیر یکی از محرک‌های اصلی نوآوری در هوش مصنوعی است و توسعه سریع، مقیاس‌گیری و گسترش جهانی آن را ممکن می‌کند؛ اما داده‌ها نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری VC در هوش مصنوعی به‌شدت نامتوازن و در چند کشور محدود متمرکز شده و عمدتاً با آمریکا و سپس چین هدایت می‌شود. به همین دلیل، نیاز به تحلیل بیشتر درباره شکاف دسترسی به سرمایه و راه‌های ایجاد محیط‌های سرمایه‌گذاری قوی‌تر در اقتصادهای نوظهور وجود دارد تا شرکت‌های هوش مصنوعی در مسیر تجاری‌سازی و رشد پایدار، فرصت رقابت جهانی پیدا کنند.